Herdenking bij monument ´De Molkbus´
AlgemeenSinds de oprichting in 1996 van het monument ‘De Molkbus’, bij Dorpsschool It Bynt, vindt er ieder jaar een herdenking plaats, georganiseerd door Dorpsbelangen Sumar. Het monument in het centrum van het dorp staat symbool voor de melkstaking van april / mei 1943.
Op 4 mei van dat jaar, dit jaar 80 jaar geleden, vond er een drama plaats in Sumar. Veehouder Freerk Wijma weigerde zijn melk naar de melkfabriek te brengen en werd door de bezetter geëxecuteerd.
Om 19.15 uur is er in de Dorpskerk een samenkomst waarin gesproken wordt door ds. Foekje Fleur Fink uit Burgum en wordt er muziek gespeeld door een kwartet van De Lofstem.
Om 19.50 uur is er vanaf de oude school aan de Master de Vrieswei een stille tocht naar het oorlogsmonument. Aan de plechtigheid bij het monument werken de leerlingen van dorpsschool It Bynt en muziekvereniging De Lofstem mee. Spreker dit jaar is Jan van der Meer uit Drachten.
Onder de belangstellenden zijn ieder jaar de kinderen, klein- en achterkleinkinderen van de familie Wijma aanwezig.
Freerk Wijma
In Sumar staat sinds 1996 een bijzonder herdenkingsmonument. Een naam die onlosmakelijk met ‘De Molkbus’ is verbonden, is die van Freerk Wijma. Deze Sumarder boer doet in april/mei 1943 mee aan de ‘molkestaking’. Onder zware druk van de bezetter wordt de staking gebroken en vanaf 3 mei wordt er weer melk geleverd, maar nog niet door Freerk Wijma. Dit komt omdat Wijma een grondige hekel heeft aan de Duitsers. Hij heeft in de meidagen van 1940 als militair tegen de Duitsers gevochten en daarbij zijn enkele van zijn makkers gesneuveld.
Op 4 mei 1943 komt een patrouille van de Ordnungspolizei op Sumarreheide een boerenarbeider tegen met een half gevulde bus melk bij zich. Hij wordt gedwongen te zeggen waar de melk vandaan komt. De melk is afkomstig van Wijma, waarna de patrouillewagen doorrijdt naar diens boerderij. De boerderij wordt meteen afgezet door de Duitsers. Wijma probeert nog te ontkomen via een slaapkamerraam maar dat lukt niet. Op de vraag of hij die ochtend melk heeft geleverd aan de fabriek antwoordt Wijma dat hij dat niet heeft gedaan. Dan krijgt hij het bevel mee te gaan naar Leeuwarden. Dat weigert de boer. Hij moet gezegd hebben: “As ik dochs stjêre moat, sjit my dan mar dea op myn eigen hiem”.
Als Wijma voor de tweede keer weigert mee te gaan, geeft de Duitse commandant opdracht te schieten. Wijma wordt van dichtbij geraakt in zijn hoofd. Later op de middag overlijdt hij.
Freerk Wijma wordt op 6 mei 1943 in alle stilte in Sumar begraven. Hij laat een vrouw en vijf kinderen achter.
Over het verhaal van Freerk Wijma en de molkestaking is een lesbrief ontwikkeld voor de basisscholen. Op 4 mei vindt de jaarlijkse dodenherdenking plaats bij ‘De Molkbus’. Opmerkelijk is dat Freerk Wijma ook op 4 mei is neergeschoten en overleden.
