Detail fan it troch in Kollumer sulversmid makke boerd mei 64 fjilden. Foto: Ingezonden (Tresoar)

“Frysk damjen âlder as ‘ynternasjonaal’ damjen”

3 mei 2024, 14:03 Algemeen

It Frysk damjen, ek wol ‘Oer alles’ neamd, is âlder as it hjoeddeistige ‘ynternasjonale’ damjen. Dat konkludearret âld-wrâldkampioen Frysk damjen en ûndersiker Marten Walinga. Neffens him is it ynternasjonale spul fan no basearre op it Fryske spul.

Dat Fryske spul wurdt al sûnt de santjinde iuw beoefene. It wurdt no spile op in boerd mei hûndert fjilden en hat unike slachregels. Yn tsjinstelling ta it gewoane damjen meist by Frysk damjen alle kanten op slaan: skean, rjochtút en oerdwers.

Ald damboerd yn Ryksmuseum

Ea bestie it damboerd út linen en net út fjilden. It lineboerd – dat noch hieltyd brûkt wurdt – komt oarspronklik út Noard-Afrika en hat deselde slachregels as it Frysk damjen. Mar wêr komt it fjildeboerd wei en hoelang bestiet dat eins al? Konkreet bewiis op dy fraach bleau út en dêrmei ek antwurd op de fraach wêr’t de oarsprong fan it Fryske damspul leit.

Undersiker en âld-wrâldkampioen Frysk damjen Marten Walinga gie nei it Ryksmuseum en kaam dêr in unyk histoarysk damboerd tsjin, datearre tusken 1600 en 1650 en ôfkomstich fan de Ljouwerter keunst- en antykhanneler A.C. Beeling. “Dy hat it yn 1980 oan it Ryksmuseum ferkocht”, neffens Walinga.

Sulversmid út Kollum

It bestean fan dit damboerd – dat op it iuwenâlde spylboerd ‘Alquerque’ út it Midden-Easten liket – wie by Walinga al bekend, allinne fertelde it byskrift him no dat de slachregels fan dit damboerd sekuer oerien lykje te kommen mei de slachregels fan it Frysk damjen.

Nei in yngeand ûndersyk docht bliken dat it boerd nei alle gedachten troch in Fryske sulversmid út Kollum makke is, “nei 1642, foar immen út de aadlike Botnia-famylje.” Troch de datearring, it type boerdspul én it Frysk komôf kin it net oars as dat dit damboerd it Frysk damjen yn syn alderearste foarm sjen lit, mient Walinga: “Mei dêrtroch wurdt ek oantoand dat de oergong fan it damboerd mei 64 fjilden nei it damboerd mei 100 fjilden in Fryske oarsprong hat. Dy kennis makket wer dúdlik dat it hjoeddeistige ynternasjonale damspul fan it Fryske damspul ôflaat is.”

Lêzing en wurkatelier

Om de útkomsten fan it ûndersyk oant it it publyk te presintearjen, organisearje Tresoar en stichting WFD (World Championship Frisian Draughts) op 16 maaie om 20.00 oere yn Tresoar in publykslêzing. Marten Walinga fertelt dan oer de skiednis fan it Frysk damjen en de útkomsten fan syn ûndersyk.

Middeis om 16.00 oere krije jongelju fan it fuortset ûnderwiis les yn Frysk damjen. Dêrnei spylje sy online in toernoai. Mear ynformaasje oer de lêzing en it wurkatelier stiet op tresoar.nl ûnder aginda.

Tinksportkolleksjesintrum Tresoar

Tresoar – literatuermuseum, argyf en biblioteek fan Fryslân – beheart boeken, tydskriften en argiven op it mêd fan fjouwer grutte tinksporten: skaken, bridgen, go en damjen (mei dêrûnder Frysk damjen). Ut it Tinksportkolleksjesintrum wei fasilitearret Tresoar wittenskiplik ûndersyk, lykas it ûndersyk fan Marten Walinga nei it unike damboerd yn it Ryksmuseum. “Ik bin op in konferinsje yn Tampere (Finlân) frege om der in wittenskiplik artikel oer te skriuwen. Dy útdaging gean ik oan.” Sjoch ek: tresoar.nl/bezoeken/agenda

It âlde Frysk damboerd makket diel út fan fjouwer buorden.

Op de 'achterkant' fan it Frysk damboerd koe men triktrak spylje.

Actueel

VIOD laat winst glippen en moet genoegen nemen met punt tegen Kootstertille Algemeen 13 seconden geleden

Afgelopen zaterdag eindigde de wedstrijd tussen VIOD en Kootstertille in een 1-1 gelijkspel. Gezien het verloop van de wedstrijd voelde dit resultaat voor de thuisploeg als een g..

Jeugd uit Heerenveen en Akkrum in de spotlights bij Gouden Spiker Festival Algemeen 55 minuten geleden

Tijdens de eerste dag van het Gouden Spiker Festival in Ureterp stonden jonge muzikanten uit de regio Heerenveen nadrukkelijk in de schijnwerpers. Met een optreden van Chr.

Van deadlines naar draaiende motoren: Willem Doppenberg en zijn liefde voor oldtimer brommers Algemeen 2 uur geleden

Na een werkzaam leven vol deadlines, vergaderingen en constante drukte, heeft Willem Doppenberg (77) een heel andere tijdsbesteding gevonden: het restaureren van oldtimer..

Korfbal wordt op internationaal niveau zichtbaar voor een breed publiek.

Opsterland en Smallingerland vormen Fries podium voor WK Korfbal 2027 Algemeen 3 uur geleden

Het WK korfbal 2027 komt naar Friesland! De gemeenten Opsterland en Smallingerland vormen in samenwerking met LDODK en KV Drachten het Friese podium voor topsport.

Podiumplek voor motorcoureur Dyon van der Bie uit Burgum Algemeen 4 uur geleden

De openingswedstrijd van de Yamaha R3 Benelux op circuit te Croix in Frankrijk stond op het programma afgelopen weekend 18 & 19 April. Woensdagavond aangekomen om nog twee da..

Wethouder Robin Hartogh Heys van de Lier:

Weer uitstel puntensysteem klimaatbeleid Smallingerland Algemeen 15 uur geleden

De gemeenteraad van Smallingerland heeft nogmaals een besluit uitgesteld over een (al dan niet verplicht) puntensysteem, dat zou kunnen bijdragen aan het gemeentelijk..

Een doorkijkje met bloeiende rodondenderons in het Lycklamapark te Beetsterzwaag.

Parkenrondleiding Beetsterzwaag zondag 3 mei 2026 Algemeen 19 uur geleden

Vanaf mei tot en met oktober organiseert de Tropische Kas deze maandelijkse rondleiding.

Op zoek naar het gezondste bedrijf in Friesland

Op zoek naar het gezondste bedrijf van Fryslân Algemeen 20 uur geleden

Vanaf 20 april kunnen bedrijven in Fryslân strijden om de Fitte Friezen Award 2026. Welk groot én welk klein bedrijf maken het meeste werk van fysieke, mentale en financiële gezo..

Woonzorgcentrum De Lijte krijgt nieuw terras en jeu de boulesbaan Algemeen 21 uur geleden

Op Koningsdag, maandag 27 april, viert woonzorgcentrum De Lijte feest met de opening van het nieuwe terras en de jeu de boulesbaan. Het programma start om 09.

Eindvoorstellingen van Het Achterland in It Maskelyn tonen jong talent Algemeen 22 uur geleden

Op zondag 19 april stonden de eindvoorstellingen van Het Achterland in It Maskelyn in Hurdegaryp in het teken van jong theatertalent. Twee theatergroepen uit Burgum en Hurdegaryp..

Aanbiddingsavond in leegstaande kerk Twijzel Algemeen 23 uur geleden

Op woensdagavond 6 mei vindt in de al meer dan twintig jaar leegstaande Rehobothkerk in Twijzel een bijzondere aanbiddingsavond plaats. Het initiatief van KerkOverstag brengt opn..

Opleidingsorkest Let’s Go Legato wint Gouden Spijker én aanmoedigingsbeker Algemeen gisteren

Opleidingsorkest Let's Go Legato uit Burgum heeft zaterdag 18 april grote indruk gemaakt tijdens het Spikerfestival. Het orkest met jonge en minder jongere startende muzikanten w..

Harm Weistra en Bearn Bilker jouwe live kommentaar – Bron: Omrop Fryslân.

Een primeur: Koningsdag voor het eerst live met Fries commentaar Algemeen gisteren

Dit jaar krijgt Koningsdag een historisch Fries geluid. Omrop Fryslân en RTV NOF brengen de landelijke uitzending vanuit Dokkum voor het eerst met Fries commentaar.

Welpjes hebben dikke pret met de brandweer.

Brandweer laat scoutingleden Wâldswalkers kennismaken met hun vak Algemeen gisteren

Afgelopen zaterdag 18 april kregen de leden van scoutinggroep De Wâldswalkers bijzonder bezoek. De brandweer uit Drachten kwam langs om de jeugdleden een unieke inkijk te geven i..

Wedstrijdbad in Zwemcentrum de Welle te Drachten.

Drachten opnieuw het kloppend hart van de zwemsport Algemeen 21 apr, 10:00

Van donderdag 30 april tot en met zondag 3 mei 2026 is zwemcentrum De Welle in Drachten het decor voor de Open Nederlandse Master Kampioenschappen (ONMK) Lange Baan.

Qbuzz zet extra bussen in voor Koningsdag met koninklijke familie in Dokkum Algemeen 21 apr, 09:54

Dit jaar wordt 'Keningsdei' extra bijzonder: de koninklijke familie viert mee in Dokkum. Vanwege de verwachte drukte rijdt Qbuzz een aangepaste dienstregeling met extra ritten en..