De grote reis begint: Vogeltrek boven Friesland, Wadden en de Noordzee
AlgemeenWie de komende weken wat vaker omhoogkijkt, kan het zomaar zien: groepen vogels die zich verzamelen op draden, boven weilanden of langs de Friese kust. Eind augustus en september komt de vogeltrek op gang. Miljoenen vogels verlaten hun broedgebieden en trekken richting het zuiden. Friesland ligt daarbij op een belangrijke route.
Waarom vertrekken vogels nu?
Vogels trekken niet simpelweg weg omdat het koud wordt. De belangrijkste reden is voedsel. In het najaar verdwijnen insecten, worden dagen korter en verandert het voedselaanbod. Voor soorten die afhankelijk zijn van insecten wordt het steeds moeilijker voldoende voedsel te vinden.
Boerenzwaluw - Foto: www.Press4All.nl
Een bekend voorbeeld is de boerenzwaluw. In augustus en september verzamelen zwaluwen zich regelmatig in groepen, bijvoorbeeld op elektriciteitsdraden en bij rietvelden. Daarna begint een enorme reis richting Afrika. Ook huiszwaluwen en andere zomergasten vertrekken in deze periode.
Friesland als tussenstation
Friesland is voor trekvogels niet alleen een gebied om overheen te vliegen. Het is ook een belangrijke plek om onderweg te rusten en te eten. Vooral het Waddengebied, de Friese IJsselmeerkust, meren, weilanden en moerasgebieden bieden vogels de mogelijkheid nieuwe energie op te doen.
De kluut (rechts) en scholekster, op de foto te zien op het Noorderleech, zijn trekvogels die in de winter naar het zuiden treken (zoals West-Afrika of Zuid-Europa) en vanaf het vroege voorjaar weer in Nederland en België te vinden zijn om te broeden in ondiepe, slikkige wateren. - Foto: Press4All
Dat levert een bijzondere situatie op. Terwijl onze zomergasten naar het zuiden verdwijnen, arriveren vanuit Scandinavië, Noord-Europa en Rusland juist vogels die hier overwinteren of verder naar het zuiden trekken.
Vanaf het einde van de zomer en gedurende het najaar verandert de samenstelling van de vogelwereld daardoor voortdurend. Ganzen en verschillende soorten eenden worden weer talrijker. Ook steltlopers gebruiken het Waddengebied om tijdens hun lange reis voedsel te zoeken.
Windmolens tijdelijk stil bij grote vogeltrek
De enorme vogeltrek vraagt ook aandacht voor de windmolens die vogels tijdens hun reis tegenkomen. Bij voorspelde grote aantallen trekvogels kunnen windparken tijdelijk worden stilgezet om het risico op botsingen met de wieken te beperken.
Dat gebeurde vorig jaar, op 24 en 25 september 2025, toen meerdere windparken op de Noordzee tijdelijk werden stilgezet vanwege de najaarstrek. Het ging onder meer om de windparken Borssele 1 & 2, Borssele 3 & 4, Hollandse Kust Zuid en Hollandse Kust Noord. Op basis van een voorspellingsmodel wordt vooraf ingeschat wanneer grote groepen vogels onderweg zijn. De eigenaren van windparken kunnen vervolgens worden opgeroepen de turbines tijdelijk stil te zetten.
Het tijdelijk stilzetten van windmolens maakt deel uit van het zogenoemde Start/Stop-project. Daarmee wordt geprobeerd het aantal vogels dat door botsingen met windturbines om het leven komt te beperken. Lees meer bij Hart van Nederland
Een reis van duizenden kilometers
Dat zo’n klein dier enorme afstanden kan afleggen, blijft bijzonder. Sommige vogels vliegen duizenden kilometers tussen hun broed- en overwinteringsgebieden. Daarbij oriënteren ze zich onder meer op de stand van de zon en sterren, landschapselementen en het aardmagnetisch veld.
Niet iedere soort reist op dezelfde manier. Sommige trekken overdag en zijn daardoor goed waarneembaar. Andere vertrekken juist wanneer wij naar bed gaan. Op geschikte nachten kunnen grote aantallen vogels vrijwel onzichtbaar boven Friesland naar het zuiden trekken.
Kijk en luister eens omhoog
Je hoeft geen vogelkenner te zijn om iets van de vogeltrek mee te krijgen. Juist de komende weken loont het om tijdens een wandeling eens bewust om je heen te kijken. Let bijvoorbeeld op zwaluwen die zich in grotere groepen verzamelen. Kijk boven open land naar groepen vogels die duidelijk dezelfde richting volgen of ga eens naar de Waddenkust, waar de trek bijzonder zichtbaar kan zijn. Ook ’s avonds en ’s nachts zijn soms de roepjes van overvliegende trekvogels te horen.
De kalender zegt misschien nog zomer, maar boven onze hoofden is de wisseling van de seizoenen al begonnen. Terwijl wij langzaam richting de herfst gaan, zijn duizenden vogels vanuit en over Friesland bezig aan misschien wel de grootste reis van hun leven.
