Rookvrije generatie nog ver weg door populariteit van vapes

De rookvrije generatie die Nederland in 2040 wil bereiken, lijkt nog ver weg. Vier op de tien jongvolwassenen tussen de 18 en 29 jaar roken of vapen. Dat blijkt uit een recente peiling van Independer onder tweeduizend Nederlanders. Vooral de opmars van de vape baart zorgen, omdat jongeren op steeds jongere leeftijd met nicotine in aanraking komen.

Het doel van de overheid is dat in 2040 geen enkele jongere meer rookt of vapet en maximaal 5 procent van de volwassenen nog rookt. Die ambitie is vastgelegd in het Nationaal Preventieakkoord. De cijfers laten echter zien dat er nog een flinke afstand is te overbruggen.

Jongvolwassenen zijn van alle onderzochte leeftijdsgroepen het vaakst gebruiker van sigaretten of vapes. Onder dertigplussers rookt of vapet ongeveer 30 procent. Bij 45-plussers ligt dat aandeel op 17 procent en onder 60-plussers op 10 procent.

Volgens kinderlongartsen begint het probleem al vóór het achttiende jaar. Vooral de aantrekkingskracht van vapes speelt daarbij een rol. De apparaten zijn vaak kleurrijk vormgegeven en sommige zogenoemde smartvapes bevatten zelfs spelletjes. Daarmee wordt het gebruik aantrekkelijk gemaakt voor kinderen en jongeren, terwijl nicotine sterk verslavend is.

Ook het uiterlijk van vapes wordt daarom gezien als een factor die het gebruik kan stimuleren. Een neutrale vormgeving, zonder felle kleuren, lichtjes of spelelementen, zou de aantrekkingskracht kunnen verminderen. Een sigaret heeft immers weinig van het speelse uiterlijk waarmee sommige vapes worden aangeprezen.

De gezondheidsrisico’s van vapen worden ondertussen steeds duidelijker. Jongeren kunnen onder meer last krijgen van keelpijn, buikpijn en ontwenningsverschijnselen. Ook worden concentratieproblemen en psychische klachten genoemd. In ernstige gevallen komen jongeren met longproblemen in het ziekenhuis terecht. Daarnaast is er zorg over de relatie tussen vapen en later beginnen met roken.

Een belangrijke rol lijkt ook weggelegd voor sociale media. Ongeveer driekwart van de jongvolwassenen ziet online filmpjes waarin mensen roken of vapen. Een deel van hen geeft aan hierdoor zelf in de verleiding te komen. Sociale media maken nicotinegebruik daarmee zichtbaar en kunnen het beeld versterken dat roken en vapen normaal of aantrekkelijk zijn.

Opvallend is bovendien dat een deel van de jongeren via sociale media aan rookwaren probeert te komen. Online verkoop van tabaksproducten en vapes via webshops, chats en sociale platforms is in Nederland sinds juli 2023 verboden. Toch blijkt handhaving lastig.

De Rookvrije Generatie, een initiatief van het Longfonds, KWF en de Hartstichting, richt zich daarom sterk op het voorkomen dat kinderen beginnen. Het uitgangspunt is dat kinderen moeten kunnen opgroeien zonder de verleiding en schadelijke gevolgen van nicotinegebruik. Een rookvrije omgeving speelt daarbij een belangrijke rol.

Ook artsen proberen jongeren rechtstreeks te bereiken. Ongeveer 1300 artsen geven inmiddels gastlessen op scholen over de gevolgen van roken en vapen. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor de invloed van sociale media en reclame.

De ontwikkeling vormt een stevige uitdaging voor de doelstelling van 2040. Zolang vapes aantrekkelijk blijven voor jongeren, nicotine gemakkelijk verslavend werkt en het gebruik volop zichtbaar is op sociale media, blijft de weg naar een rookvrije generatie lang. Preventie, handhaving en voorlichting zullen de komende jaren moeten voorkomen dat een nieuwe generatie opnieuw verslaafd raakt aan nicotine.