Eeuwenoude bossen van Fryslân in kaart gebracht

Fryslân telt 34 eeuwenoude bossen, die voor het eerst provincie-breed in kaart zijn gebracht. Dat blijkt uit het onderzoek van ecoloog Piet Bremer, waarvan de resultaten zijn vastgelegd in het rapport ‘De oudste bossen van Fryslân’. Het rapport is op donderdag 18 juni officieel aangeboden aan gedeputeerde Matthijs de Vries. 

Eeuwenoude bossen zijn bossen die al honderden jaren op dezelfde plek voorkomen. Voor het onderzoek is onder meer gebruik gemaakt van historische kaarten, zoals de kaart van Bernard Schotanus uit circa 1700. Daaruit blijkt dat van de 81 bossen die destijds op de kaart stonden, er vandaag-de-dag nog 34 bestaan.

‘Half-natuurlijk bos’

Daarnaast heeft Bremer 35 bossen geïdentificeerd die voldoen aan de definitie van eeuwenoud, ‘half-natuurlijk’ bos. Samen beslaan zij ongeveer 91 hectare, minder dan één procent van het totale bosoppervlak van Fryslân. Volgens Piet Bremer laat zijn onderzoek zien dat Fryslân over meer eeuwenoud bos beschikt dan tot nu toe werd aangenomen. Daarmee is belangrijke kennis beschikbaar gekomen voor toekomstig natuurbeheer, bosontwikkeling en de uitvoering van de Friese Bomen- en Bossenstrategie. 

Bij 26 bossen geeft de rapportage mogelijkheden voor herstel voor in totaal 44 hectare. Het gaat dan enkel om gedeelten van het eeuwenoud bos die de afgelopen twee eeuwen zijn ontgonnen. Het advies daarbij is bij nieuwe aanplant in te spelen op het karakter van het eeuwenoude bos, te zorgen voor reliëf, waar mogelijk de randen van het nieuwe bos te accentueren met houtwallen en (deels) ook het bos zich spontaan te laten ontwikkelen.

Vooral in Zuidoost-Fryslân 

De oudste bossen van Fryslân zijn vooral te vinden in Zuidoost-Fryslân, met name in de gemeenten: Oost- en Weststellingwerf, Heerenveen, Opsterland en De Fryske Marren. Veel van deze bossen kennen een lange geschiedenis als eikenhakhout en worden vaak begrensd door oude houtwallen. In verschillende bossen zijn bovendien archeologische sporen aangetroffen die getuigen van eeuwenlang gebruik van het landschap.

Zeven typen bos

Bremer onderscheidt zeven typen bos, waarvan het woudlandschap-bos (38,9 %), beekdalbos (26,1 %) en heidewoud-bos (15,7 %) de belangrijkste zijn qua oppervlak. Het beekdalbos met bos op zandkoppen in de beekdalen van Tsjonger (Kuunder) en Linde (Lende) neemt een unieke plaats in. Tot de meest bijzondere bossen behoren het Grote bos, Alde Bosk, Karkebos, Vossenbosch, Stuttenbosch en de Schieterd. Deze bossen vormen waardevolle leefgebieden voor bijzondere planten en dieren en vertellen het verhaal van (dit deel van) het Friese landschap door de eeuwen heen.

“Levende geschiedenis”

Gedeputeerde Matthijs de Vries: “De oudste bossen van Fryslân zijn levende geschiedenis. Ze laten zien hoe ons landschap zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld. Dat deze bijzondere plekken nog steeds bestaan, is mede te danken aan de inzet van eigenaren en beheerders. Nieuwe bossen aanleggen is belangrijk, maar minstens zo belangrijk is het behouden van de bossen die Fryslân al generaties lang rijk is. Dit onderzoek helpt ons daarbij.”

In het ‘Stutte(n)bosch’

Tijdens een bijeenkomst op donderdagochtend 18 juni 2026, in het eeuwenoude Stutte(n)bosch bij Oldeberkoop, werd het rapport  De oudste bossen van Fryslân officieel aangeboden aan gedeputeerde Matthijs de Vries. Aansluitend kregen eigenaren, beheerders en andere betrokkenen een toelichting op de onderzoeksresultaten en de betekenis van eeuwenoude bossen voor de toekomst van Fryslân.

Het onderzoek naar de oudste bossen van Fryslân sluit aan bij de Europese Bosstrategie, die inzet op (meer) C02-opslag, door het beschermen, herstellen en uitbreiden van waardevolle bossen en landschappen. Ook Fryslân werkt aan deze doelen via de Friese Bomen- en Bossenstrategie.

Subsidieregelingen

Daarom heeft de provincie onlangs zes subsidieregelingen voor bomen, bos en landschap opengesteld. Daarmee kunnen grondeigenaren, agrariërs, terreinbeherende organisaties, gemeenten, verenigingen, stichtingen en particuliere initiatiefnemers bijdragen aan meer en sterker groen in Fryslân. Het betreft onder andere een subsidieregeling voor nieuw bos en herstel van bos.