Raad Tytsjerksteradiel buigt zich wéér over Sonac-vergister

Het lijkt langzamerhand een ‘gebed zonder end’: de vergunningsprocedure voor een ‘groen gas-installatie’ bij Sonac in Sumar. De gemeenteraad van Tytsjerksteradiel bespreekt de kwestie vanavond – donderdag 18 juni 2026 in het ‘Iepen Poadium’ – voor de zoveelste keer, en donderdag 25 juni nogmaals.

Wat nu speelt is: moet de gemeenteraad een ‘zienswijze’ indienen tegen de provinciale ontwerp-vergunning, en zo ja, wat moet er dan in die ‘zienswijze’ staan? B. en w. geven een voorzet, de raad besluit er 25 juni over.

Ontwerp-vergunning

Aanleiding is dat er na drie jaar wachten een ontwerp-vergunning is van de provincie Fryslân voor de nieuwe installatie. Sonac vroeg de vergunning in april 2023 aan, maar daartegen kwam de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel in het geweer. Er dreigde een deel van de boom- en groenzone te worden opgeofferd aan de nieuwe installatie, met (onder andere) drie silo’s van elk 24 meter hoog, parallel aan de Van Harinxmaweg.

Bedenkingen van de raad

In december 2023 besloot de gemeenteraad geen ‘verklaring van geen bedenkingen’ (vvgb) te geven, met andere woorden: de raad had wél bedenkingen tegen het plan. Op grond hiervan kwam er dan ook geen (ontwerp-)vergunning van de provincie Fryslân, die bij grote bedrijven met veel milieu-invloeden het ‘bevoegd gezag’ is.

Aangepast plan

Sonac besloot daarom het plan aan te passen. In plaats van drie grote silo’s van 24 meter hoog parallel aan de Van Harinxmaweg, was het nieuwe plan: vier silo’s van elk 20 meter hoog, parallel aan de Van Solcamastraat, dus als het ware ‘dwars’ op de Van Harinxmaweg’, plus nog flink wat kleinere silo’s, die vanaf de openbare weg niet of amper zichtbaar zullen zijn, omdat ze min of meer verstopt zullen staan achter de vier hoogste silo’s.

De gemeenteraad zag zich in januari 2026 min of meer gedwongen, (unaniem) in te stemmen met een ‘verklaring van geen bedenkingen’, maar merkte op dat er nog wel ongerustheid bestaat over de (milieu-)gevolgen van de te verwachten installatie.

De provincie Fryslân vindt het plan nu dusdanig, dat er volgens Gedeputeerde Staten (GS), op advies van de FUMO, geen Milieu-Effect-Rapport (MER) nodig is. GS erkennen dat het plan strijdig is met het huidige bestemmingsplan, maar vinden dit niet onoverkomelijk.

Insprekers

Het college van b. en w. van Tytsjerksteradiel heeft inmiddels een ‘ontwerp-zienswijze’ geschreven. Daarover kan vanavond worden ingesproken. Twee min of meer ‘erkende’ insprekers hebben zich al gemeld: voormalig apotheker Jan Riemersma en voormalig wethouder van Leeuwarden, nu inwoner van Hurdegaryp, Jan Atze Nicolai (namens Stichting Zuiver).

Geurhinder

Omdat de nieuwe installatie er nog niet staat, zijn de berekeningen over de te verwachten geuroverlast van de nieuwe installatie (deels) gebaseerd op aannames, deels op ervaringen met twee soortgelijke installaties van Sonac, in Son (Noord-Brabant) en in België. Daarom dringt het college aan op monitoring (het ‘meten’) van de geur(hinder) in de eerste jaren na het in gebruik nemen van de installatie.

Bovendien moeten er volgens b. en w. ‘pro-actief’ lagere geurnormen worden vastgelegd dan voor de huidige Sonac-vestiging. Oftewel: de nieuwe groen gas-installatie moet er toe bijdragen, dat omwonenden van Sonac in Sumar minder last krijgen van stank.

Giftige stoffen

Ook willen b. en w. dat vaker dan één keer per jaar wordt gemeten, welke stoffen er vrij komen van de nieuwe installatie, als die eenmaal draait. Dit met het oog op de gezondheid van omwonenden.

In de ontwerp-zienswijze van de gemeente staat: “Het is bekend dat het verhitten en vergisten van organisch materiaal leidt tot de afbraak van eiwitten, vetten en zwavelhoudende aminozuren en dat daarbij sprake kan zijn van de vorming van vluchtige organische koolwaterstoffen, zwavelverbindingen en stikstofverbindingen, zoals mercaptanen, waterstofsulfide (H₂S) en amines.” (De eerste twee soorten kunnen sterk stinken naar bijvoorbeeld rotte eieren; amines zijn afgeleid van ammoniak; red.).

B. en w. willen op grond hiervan “een meer specifiek onderzoek” naar deze stoffen. Als dat er niet komt, “vragen we ons af of het besluit voldoende inzicht geeft en of via vergunningverlening voldoende bescherming in het kader van luchtkwaliteit voor de omwonenden wordt geboden.”

Klachten omwonenden

De procedure voor klachten van omwonenden van Sonac in Sumar dient te worden aangescherpt, aldus b. en w. Communicatie van Sonac met ‘de omgeving’ moet verplicht in de vergunning komen te staan, luidt het voorstel. Klagers dienen een terugmelding te krijgen en Sonac dient over klachten te communiceren op de eigen website, stellen b. en w. voor. Dit kan “meer begrip over en weer” tot stand brengen, verwacht het college.