Als pelgrim wandelen langs de rand van Nederland en overnachten in een kerk
AlgemeenDe wind ruikt naar zout, de horizon strekt zich eindeloos uit en onder je voeten kraakt het grindpad zachtjes mee. Wie het Ziltepad op gaat, betreedt een van de mooiste en meest bijzondere wandelroutes van Nederland. Sinds 1 april 2026 is de route compleet: 22 etappes van Den Helder tot Termunten aan de Dollard, helemaal langs de Waddenkust.
Het Ziltepad is geen gewone wandelroute. Het initiatief van de Stichting Groninger Kerken en Stichting Alde Fryske Tsjerken, in samenwerking met Visit Wadden, verbindt eeuwenoude wierde- en terpkerken die als bakens boven het lage land uittorenen. De etappes van 15 tot 25 kilometer lopen van kerk naar kerk. Plekken waar je een stempel kunt halen voor je routeboekje, maar bovenal tot stilstand kunt komen.
Want dat is wat Het Ziltepad onderscheidt: bezinning staat bewust centraal. Het weidse Waddenlandschap biedt iets wat drukke wandelroutes zelden geven en dat is echte rust. De wetenschap bevestigt dat. Natuur verbetert aantoonbaar de stemming, vermindert stress en geeft letterlijk ruimte in het hoofd. De vaak middeleeuwse kerken langs de route voegen daar nog een dimensie aan toe. Ze plaatsen de wandelaar in een tijdsperspectief dat het dagelijkse denken doorbreekt. Zo’n kerkje staat er al eeuwen, lang voor jij er langsliep. De gedachte alleen al brengt je even tot stilstand.
In de kerken ligt de nodige informatie over de omgeving, een menugids met lokale producten, en een inspiratie- en meditatiegids. Wie ook het avontuur van de nacht zoekt, kan op sommige plekken blijven slapen. In Friese kerken staan voor ‘pelgrims’ die willen terugkeren naar het pure leven, stretchers klaar. In Groningen is momenteel de kerk van Losdorp als overnachtingsplek beschikbaar; de organisatie werkt hard aan meer opties. Liever een bed? Langs de route zijn volop B&B’s te vinden, en soms kun je zelfs aanschuiven voor het avondeten bij mensen die vlak naast het pad wonen. Durf deze stap te zetten zodat je lokale bewoners en hun verhalen kunt leren kennen.
Pleisterplek: slapen als pelgrim in de Mariakerk van Foudgum
Een bijzondere pleisterplek langs het Ziltepad is de Mariakerk in het Friese Foudgum. De monumentale kerk is herbouwd in 1808 en gebouwd op het restant van een terp. De lokale gastvrouwen verwelkomen vermoeide wandelaars als echte pelgrims. Op veldbedden kunnen tot vier gasten overnachten, in een sfeer die gastvrouw Grytsje Tania omschrijft als: “Uiterst simpel, maar hoogst bijzonder”.
Grytsje regelt de overnachtingsplekken samen met haar collega Atsje Kingma en vrijwilligers uit het dorp. “Wandelaars kunnen hier overnachten en als ze willen serveren we ‘s ochtends een ontbijtje”, vertelt Grytsje. “Je moet het wel leuk vinden, in zo’n donkere kerk. Sommigen zijn alleen, maar dat vinden ze juist heel fijn. Andere gasten, die vaak voor de rust en ruimte komen moeten wennen aan het idee dat de klok ook s’nachts slaat. Soms ben je ook niet alleen omdat dan vleermuizen dan een slaapplek in de kerk hebben gevonden.” Toch slaat de formule aan want vorig jaar waren er maar liefst 26 overnachtingen.” Wandelaars vinden de plek via de website van het Ziltepad, maar de kerk is ook aangesloten op pelgrimsnetwerken als de Santiago-route.
De kerk heeft ook een bijzondere literaire geschiedenis: dichter François Haverschmidt, beter bekend onder zijn pseudoniem Piet Paaltjens, was hier van 1859 tot 1860 predikant. In de kerk is zijn borstbeeld te vinden. “Een gast heeft het beeld een keer met een doek bedekt omdat ze er een ongemakkelijk gevoel van kreeg”, weet Grytsje zich nog te herinneren.
Het initiatief om kerken open te stellen voor overnachtingen komt van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Twee keer per maand is er nog een kerkdienst, dus op zaterdag en zondag is overnachten niet mogelijk. De overnachting kost € 20 per persoon, een bijdrage die direct ten goede komt aan het behoud van de kerk. Reserveren kan via Grytsje Tania (06-12954997) of Atsje Kingma (06-10085603).
Ook wie niet de hele route wil lopen, is welkom. Het Ziltepad is prima in losse etappes te verkennen en ook goed te fietsen. Schrijver en gids Fokko Bosker wijst je de weg in een gedetailleerde wandel- en fietsgids, verkrijgbaar in de kerken langs de route. Verdwalen is er, zelfs zonder gps, dan ook niet bij.
Het Ziltepad is er voor wie even wil vertragen. Voor wie het dekentje van de dagelijkse routine wil optillen en zich wil realiseren dat dit weidse, zoute, stille landschap niet normaal is. Maar juist bijzonder natuurlijk en rustgevend. Een pad waar drukke gedachten wegwaaien op de vaak prachtige wolkenluchten.
Praktisch
22 etappes · 15–25 km per etappe · Den Helder → Termunten · Wandelen én fietsen · Routes gratis te downloaden via www.visitwadden.nl/het-ziltepad
Friese pelgrimsroute naar Santiago wint aan populariteit
Vanuit het noordelijkste puntje van Friesland begint een reis die duizenden kilometers verder eindigt in het Spaanse Santiago de Compostela. Steeds meer wandelaars en fietsers ontdekken dat de beroemde pelgrimsroute niet pas in Frankrijk begint, maar gewoon in het Friese dorp Sint Jacobiparochie.
De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie (St. Jabik) is het officiële startpunt van het Jabikspaad, de Friese pelgrimsroute naar Santiago de Compostella. - Foto: Wikipedia / Uberprutser
De route staat bekend als het Jabikspaad, een pelgrimsweg die loopt van Friesland naar het Overijsselse Hasselt. Daar sluit het Jabikspaad aan op de Hanzestedenroute, via welke wandelaars kunnen doorlopen naar de grote routes naar Santiago de Compostela. Het pad voert langs uitgestrekte weilanden, terpdorpen, oude kerken en karakteristieke Friese landschappen. Zowel wandelaars als fietsers gebruiken de route als start van hun eigen Camino.
De wandelroute is ongeveer 150 kilometer lang, de fietsroute iets korter met zo’n 130 kilometer. Na de start in Sint Jacobiparochie kan de route via twee varianten worden bewandeld: westelijk via Franeker, of oostelijk via Leeuwarden. Beide routes komen bij Jirnsum samen. Onderweg staan rust, bezinning en ontmoeting centraal. De route is niet alleen een fysieke tocht, maar ook een reis door geschiedenis, cultuur en persoonlijke verhalen.
In de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie is een pelgrimsinformatiecentrum van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob en de Stichting Jabikspaad Fryslân gevestigd. Aan het begin van de route biedt ook The Pelgrim House onderdak aan wandelaars en fietsers die hun tocht willen starten in het Friese noorden.
Ook internationaal groeit de belangstelling voor routes die al vanuit Nederland vertrekken. Op online Camino-fora delen wandelaars verhalen over maandenlange tochten vanuit Friesland richting Spanje. Sommigen lopen meer dan 2500 kilometer, anderen kiezen voor losse etappes of een fietstocht richting het zuiden.
Volgens kenners maakt juist de combinatie van stilte, natuur en historie het Friese deel bijzonder. Waar veel pelgrimsroutes druk bezocht zijn, biedt Friesland nog ruimte voor rust en reflectie. Sinds 2018 zijn er vier pelgrimsroutes bijgekomen: het Odulphuspad, het Klooster Claercamppad, het Bonifatiuspad en het Ziltepad. De routes sluiten op elkaar aan en dekken de hele provincie, van wad tot woud.
Voor veel deelnemers draait de tocht allang niet meer alleen om religie. Wandelen of fietsen naar Santiago staat tegenwoordig vooral symbool voor vertragen, vrijheid en het zoeken naar nieuwe inspiratie. En dat avontuur begint verrassend genoeg gewoon in Friesland.
