De boerenzwaluw verdient met gratis nestkast een broedplek op elk Fries boerenerf

Van de winterse stilte op de Friese weilanden is al lang geen sprake meer. De Grutto’s roepen hun eigen naam en de kieviten hebben hun eerste eieren al gelegd. Maar in de stallen van het boerenerf is het nog wachten op de boerenzwaluw die daar van oudsher zijn nest heeft. Deze trekvogel is nog onderweg vanuit het zuiden, maar eind maart worden de eerste meldingen weer verwacht. Juist nu is het moment om vooruit te denken, want het aantal nestelende boerenzwaluwen in Friesland staat onder druk. Daarom staat dit soort op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels als ‘kwetsbaar’. Thomas Dijkstra, van de werkgroep zwaluwen, bedacht een ‘reddingsplan’ met het uitdelen van gratis broedkasten voor de boerenzwaluw aan agrariërs in Fryslân.

Wat begon als een initiatief voor boeren die aangesloten zijn bij Friesland Campina, heeft inmiddels een bredere reikwijdte gekregen. Dankzij een tweede sponsor, Stichting Jaap van Duijn Vogelfonds, is het project uitgebreid tot 1400 kunstnesten. De nestkasten worden gemaakt bij sociale werkplaats De Klamp in Surhuisterveen. Nu kunnen alle melkvee-, paarden-, schapen-, geitenbedrijven (en onder bruggen red.) een beroep doen op een gratis nestkast voor de boerenzwaluw. Initiatiefnemer Thomas Dijkstra benadrukt dat hiermee een belangrijke drempel is weggenomen en dat het project toegankelijk wordt voor een veel grotere groep erfgebruikers.

Boerenzwaluw in Friesland. - Foto: Henk Brinkman

Want het gaat niet vanzelf goed met deze vertrouwde erfvogel. Moderne stallen, strakke ligboxen en gesloten bouwsystemen maken het steeds moeilijker om een geschikte broedplek te vinden. Waar vroeger balken, richels en open ruimtes vanzelfsprekend waren, moet de boerenzwaluw nu steeds vaker zoeken en soms zonder resultaat.

Het gaat hierbij om zorgvuldig geplaatste kunstnesten die een veilig alternatief bieden in stallen waar natuurlijke nestplekken ontbreken. De kracht van dit project zit in de samenwerking. Via de lokale vogelwachten zorgt de Werkgroep Zwaluwen van de BFVW ervoor dat de nestkasten vakkundig worden opgehangen. Er wordt meegedacht, gepland en geplaatst, waardoor deelnemers er zelf nauwelijks omkijken naar hebben. Het enige wat nodig is, is de bereidheid om ruimte te maken voor deze luchtacrobaten.

Het initiatief komt niet uit de lucht vallen. De afname van de boerenzwaluw heeft meerdere oorzaken. Minder insecten betekent minder voedsel, en zonder geschikte nestplekken wordt succesvol broeden lastig. Door kunstnesten aan te bieden, wordt in ieder geval één belangrijke drempel weggenomen. En dat heeft effect. Een boerenzwaluw die eenmaal een veilige plek vindt, keert vaak jaar na jaar terug naar hetzelfde erf. Zo wordt een eenvoudige nestkast al snel een vaste plek in de jaarlijkse cyclus van het boerenleven.

De zwaluw hoort bij het erf. Zijn komst markeert het seizoen, zijn aanwezigheid vertelt iets over de gezondheid van het landschap. Door nu ruimte te maken, helpen erfgebruikers niet alleen een soort vooruit, maar houden ze ook een stukje levend erfgoed in stand. Straks, als eind maart de eerste zwaluwen weer boven Friesland verschijnen, zijn er hopelijk honderden plekken extra waar ze kunnen landen, bouwen en broeden. En begint het vertrouwde schouwspel opnieuw, snel, wendbaar en onvervangbaar.

De nestkasten zijn gratis en de plaatsing wordt geregeld. Wel geldt dat de voorraad beperkt is en dat de actie loopt zolang de voorraad strekt.