Iris de Graaf trekt volle zaal in De Ikker in Burgum

Voormalig Rusland-correspondent voor de NOS Iris de Graaf trof donderdag 26 februari een volle zaal in De Ikker in Burgum. Er zaten zelfs mensen op het balkondeel. Ze vertelde over haar wedervaren in Moskou en Rusland middels een interview door Willem Goedhart.

Door Gerrit van der Meer

Ook toonde ze op groot beeld enkele stukjes uit haar toenmalige NOS-tv-reportages. Na afloop signeerde ze voor diverse lezers/kopers haar boek ‘Vrijuit’ over haar liefde voor Rusland ‘die niet wederzijds blijkt te zijn.’

Iris de Graaf (bijna 35) is tegenwoordig nieuwslezeres voor het NOS-journaal. “Is dat geen saaie baan?” vroeg Goedhart haar, in vergelijking met het 24/7 ‘aanstaan’ in Rusland? Iris gaf antwoordde geen duidelijk ‘ja’ of ‘nee’ op, maar zei wel blij te zijn met de structuur en het ritme waarin ze nu haar werk doet. “Ik was tamelijk overspannen, toen ik in opdracht van de NOS terugkeerde naar Nederland.”

“Gedesillusioneerd”

De NOS vreesde voor haar vrijheid, nadat haar Amerikaans-Russische collega Evan Gershkovich was gearresteerd na bijna een isoleercel werd veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf voor spionage. “Gedesillusioneerd” moest ze plotseling haar appartement en veel van haar spullen achterlaten. Waar de dreiging precies uit bestond, laat ze in haar boek in het midden, om zo ‘bronnen’ in Rusland in bescherming te nemen. Ook in het interview in De Ikker liet ze hierover niet het achterste van haar tong zien.

Russische wortels

Net als Gershkovich heeft ook Russische wortels: haar oma was Russin. Hoe die in de Tweede Wereldoorlog in Duitsland en vervolgens in Friesland terecht kwam, beschrijft Iris meelevend in haar boek. Het was diezelfde oma, in de jaren negentig en begin deze eeuw wonend in Camminghaburen in Leeuwarden, die haar inspireerde om als meisje al wat Russisch te leren, met behulp van cursusboekjes en cassettebandjes van haar moeder.

Na haar studies Slavistiek en Journalistiek aan de Rijksuniversiteit in Groningen was haar grote droom om correspondent in Rusland te worden. Dat slaagde wonderwel, toen er een vacature voor die freelance-functie voor de NOS vrij kwam. Maar ze moest nog bijna een jaar wachten, voor ze naar Moskou kon verhuizen, als gevolg van de coronapandemie!

Reportages

Ze voelde zich steeds beter thuis in Moskou en Rusland, ondanks dat ze ook nog een liefdesrelatie had in Nederland. Dat dit spanningen gaf, beschrijft ze open en eerlijk in haar boek. Daarin komen ook enkele van haar reportages aan bod, verspreid over ‘het grootste land van de wereld’, van het ijskoude noordoostelijk Siberië tot Sotsji in het warme zuiden.

Haar boek begint op 24 februari 2022, de dag dat Rusland een grootscheepse (maar al snel nogal mislukte) militaire aanval doet op Oekraïne. Die dag brengt een forse ommekeer: de censuur wordt snel strenger, de angst onder Russen én niet-Russische journalisten grijpt om zich heen. Als ze noodgedwongen een paar maanden in Nederland verblijft en merkt dat haar liefdesrelatie niks meer voorstelt, keert ze alsnog terug naar Moskou en pakt haar werk daar weer op, samen met haar beide collega’s, van wie één Russin is.

Mobilisatie is kantelpunt

Maar als een paar keer in haar appartement een indringer moet zijn geweest, wellicht om afluisterapparatuur te installeren of simpel om haar te intimideren, begint ze steeds meer ‘paranoia’ te worden, beschrijft ze. “Kantelpunt” is de mobilisatie die Poetin in september 2022 afkondigt. Hij wil minstens 300.000 jonge mannen naar Oekraïne sturen om er te vechten. Met als gevolg: vele kleine en grote demonstraties. Politie en geheime dienst pakken demonstranten hard aan.

‘Dappere Russen’

“Ze wisten dat ze zouden worden opgepakt. ‘Maar ik wil iets doen tegen de oorlog’, zeiden deze dappere Russen”, vertelde Iris. Ze liet in De Ikker een reportage zien van het oppakken van een jonge vrouw met wie ze op dat moment een tv-interview opnam in de buitenlucht.

Om te voorkomen dat ze het lot van Gershkovich zou moeten ondergaan – die werd overigens na anderhalf jaar isoleercel vrijgelaten dankzij een gevangenenruil met de Verenigde Staten – haalde de NOS haar na ongeveer vier jaar terug naar Nederland. Ze geeft de hoop op een vrij Rusland niet op: ‘Ooit zal Rusland vrij zijn’, is de laatste zin uit haar boek.

Door het Nut en dbieb

De bijeenkomst in De Ikker was een gezamenlijk initiatief van dbieb in Burgum en Het Nut in Burgum. Het boek ‘Vrijuit’ was ter plekke via Boekhandel Burgum te koop. Het is een uitgave van Lebowski en kost 23,99 euro.