Onderduiker Flora Engelander-Cohen verloor bijna haar hele familie in de oorlog

Ook dit jaar is er weer een herdenking op 4 mei in Earnewâld. De Stienzer schrijver Klaas Elgersma zal op die dag vertellen over het leven van de Joodse Flora Engelander-Cohen. Zij zat ondergedoken op de boerderij Cuba in de Alde Feanen. Flora overleefde de oorlog, maar verloor bijna haar hele familie. Het verhaal greep Elgersma zo aan dat hij er een boek over schreef dat begin mei uitkomt. Hij verdiepte zich vier jaar lang in het leven van deze familie.

Door: Sytze Kobus

“It is in hiel projekt wurden”, zegt Elgersma. Vier jaar lang verdiepte hij zich in het leven van de familie Engelander. “Yn dy hiele skiednis sit safolle tragyk, dat pakte my fuort.” Hij sprak onder andere met oud-bewoners van de boerderij Cuba en historici en hij bezocht het Nationaal Archief in Den Haag. Zo kwam hij steeds meer te weten over het leven van de familie.

Tweeling afstaan

Jozef en Flora Engelander wonen met hun pasgeboren tweeling Sonja en Betty in Amsterdam als de oorlog uitbreekt. Al gauw moeten zij vluchten omdat de situatie in de stad verslechterd. Flora komt via Drenthe in Fryslân terecht op Cuba in de Alde Feanen. Jozef belandt hier in de omgeving in het verzet. Zij moeten Sonja en Betty afstaan, die komen in de buurt van Heerlen terecht. 

Opgepakt

Maar Flora begint de kinderen erg te missen, vertelt Elgersma. “De beide famkes wienen noch gjin trije jier doe’t se ôfstien waarden. En dat die fansels sear. En sy seach him (Jozef, red.) noch wol ris, want hy siet hjir yn de buert yn it ferset. Sy freget him dan om de bern te sykjen.” Jozef gaat met de trein richting Heerlen, want ze weten dat de kinderen daar in de buurt moeten zitten. Maar hij wordt in de trein bij Zutphen opgepakt en naar de SD-gevangenis in Amsterdam gebracht en daar ondervraagd. “Mar hy wist net krekt wêr’t de bern sieten, dat koe hy dat ek net fertelle. Hy moast dy bern noch fine.” 

Document aan gouverneur 

Heel schrijnend is dat de meisjes een week later bij hun vader in de gevangenis terechtkomen. Zij worden opgepakt bij een razzia. Elgersma toont een kopie van een document dat de burgemeester destijds aan de gouveneur (Commissaris van de Koningin) stuurde. Hierin staan de namen van de opgepakte personen. Ook de naam van één van de meisjes staat erin, met daarachter ‘3 jaar’. “In soad boargemasters wienen NSB-er en stipen de Dútsers.” Het is vreemd dat maar één van de beide meisjes genoemd wordt. “By de oare liket der sprake fan in persoansferwikseling.”

Zwanger van boerenzoon

Elgersma ontdekt dat bijna de gehele familie van Flora in de Tweede Wereldoorlog vermoord is. “Allinnich har broer oerlibbet ek de oarloch. Ek har hiele skoanfamylje is fuort. Sy hat in freeslike tiid hân. Dêr kaam noch by dat sy oan de ein fan de oarloch swier rekke fan de boeresoan.” Na de oorlog komt Flora in Grou te wonen. Jaren later krijgt ze een nieuwe relatie en trouwt ze. Ook krijgt ze nog een dochter: Geertje. 

Boekenevenement

En net die Geertje is de persoon van wie Elgersma dit bijzondere verhaal hoort. Zij blijkt namelijk de nicht van een goede vriend van Elgersma te zijn. Hij komt haar en haar zus Joosje – die verwekt is op Cuba – tegen op een boekenevenement in Warten. “Tafallich kaam ik mei harren yn petear en dat ferhaal pakte my sa bot. Ik wie mei in hiel oar ferhaal dwaande, dat haw ik fuortlein en doe haw ik dit allegearre útsocht.” 

Romanvorm

De Stienzer heeft het verhaal in een romanvorm gegoten. “It is wol op feiten basearre, mar in hiel soad dingen witst net, dy folst dan ek mar yn, lykas de tragyk en dy twifels dy’t der wienen.” Hij heeft de beide dochters van Flora het boek ook laten lezen. “Sy koenen harren der aardich yn werkenne. Ek al hoege jo it net, jo hawwe no wol in soarte fan tastimming.” 

“Gaadlik plak”

In het boek staan ook foto’s uit de oorlogstijd op Cuba. Elgersma denkt dat er zo’n zeven of acht onderduikers op die boerderij hebben gezeten. “It wie fansels in hiel gaadlik plak dêr yn de Alde Feanen om ûnder te dûken.”

Koartsluting op it Swynserhûs

Eerder schreef Elgersma het boek Koartsluting op it Swynserhûs, over wat er in de oorlog gebeurd is op de boerderij van zijn opa in Britsum. “Dêr siet fan alles; ûnderdûkers, fersetsminsken en sels in Dútser.” Door dit boek kreeg Elgersma “niget oan it skriuwen”. Dat het schrijven van zijn nieuwste boek vier jaar geduurd heeft, vindt hij dan ook niet erg. “It hindert neat, want ik bin net in tillevyzjesjogger, dan sit ik leaver jûns te skriuwen en dingen út te sykjen.” 

De titel van het nieuwe boek wil de schrijver nog even geheimhouden. Op 4 mei vertelt hij er vast meer over. 

Het programma van de herdenking begint op 4 mei om 19.00 uur in de Agnestsjerke in Earnewâld.