Twee van drie molens in Goëngahuizen ‘open' op 9 en 10 mei
Zaterdag 9 en zondag 10 mei zijn de ‘Nationale Molendagen’ in Nederland. Bij Goëngahuizen – tussen Drachten en Akkrum – zijn twee molens op beide dagen te bezichtigen: ‘De Modderige Bol’ en de Jansmolen, aan de Peantersdyk (10A en 10B). Op vrijdag 8 mei krijgen naar verwachting de eerste twintig van in totaal zeventig molenaars een nieuw jasje van stichting ‘De Fryske Mole’, ook in Goëngahuizen.
De molenaars van beide molens houden dezelfde openingstijden aan op 9 en 10 mei: van 10 tot 15:30 uur. (Op de website ‘molens.nl’ wordt alleen de zaterdag vermeld). De molenaars geven uitleg over hun werkzaamheden en vertellen over de beide molens.
Oudste molen?
De Jansmolen is waarschijnlijk de oudste nog draaiende molen in Fryslân. Het hout van de ‘ondertoren’ is onderzocht op ouderdom. Dit wijst er op dat het in 1726 gekapt is. Dat jaar of het jaar erna is de molen vermoedelijk ook gebouwd. De molen moest er voor zorgen dat de weilanden in de polder van de familie Van der Meer niet te nat werden. De ‘buurman’ De Modderige Bol – genoemd naar het water er vlakbij – blijkt slechts tien jaar jonger te zijn: het hout van de ‘ondertoren’ moet zijn gekapt in 1736. Voor beide molens geldt dat het bovendeel veel jonger is, want meerdere malen vervangen.
“Yn sirkwy”
De functies van beide molens was van oorsprong het overtollige water wegpompen richting het boezemwater van De Wide Ie. De Modderige Bol bemaalde tot 1952 de ongeveer 55 hectare van de polder Adamse. Sinds 1978 is de molen in bezit van Stichting De Fryske Mole. “Dat fuortpompen fan it wetter hoecht no net mear”, zegt molenaar Rudolphus Wagenaar. “Beide mûnen draaie no allinne noch ‘yn sirkwy’: it wetter wurdt rûnpompt.”
‘Heechhiem’
De derde molen bij Goëngahuizen, ‘Heechhiem', staat dichtbij de Wide Ie en kan in noodgevallen wél water uit de sloten wegpompen naar het boezemwater. "Dat soe ik noch wolris meimeitsje wolle”, zegt Wagenaar, die overigens zelf geen molenaar is op die molen. Die molen wordt ook niet vermeld op de website van de Nationale Molendag. Wagenaar heeft een vermoeden waarom dit zo is: "De mûne Heechhiem is foarich jier restaurearre. Mar by it yn 't wurk setten fan de mûne hearden se in frjemd piip-lûd. Dêrom fertrouwe se it net om ‘m draaie te litten.” [lees verder op pagina 3]