Nieuwe route 'volgt' Canadese bevrijders WO II
Dinsdagmiddag 14 april is in de Sluisfabriek in Drachten een nieuwe, informatieve route voor wandelaars, fietsers en anderszins gepresenteerd, waarmee ruwweg de Canadezen worden gevolgd die half april 1945 in een paar dagen ‘doorstoomden’ van Zuid-Friesland naar Dokkumer Nieuwe Zijlen.
De samenstellers waren er een paar jaar mee bezig. Het zijn vier amateurhistorici van Smelne’s Erfskip in Drachten: Jan van Zinderen, Gatso Lamsma, Roelof Hazelhoff en Piet Modderman. Met de twee laatstgenoemden had Weekblad Actief al vóór de presentatie een vraaggesprek.
Digitaal en op papier
De nieuwe route staat zowel op internet (‘liberationroute.com’) als in een ‘flyer; , die wijd verspreid wordt. Ook is er een ‘app’: Liberation Route Europe. Meer informatie is bovendien op 19 locaties op de route te vinden dankzij QR-codes, van Makkinga (nummer 1) in Zuid-Friesland tot en met Kollumerpomp (19) in het noorden.
De bijzondere verhalen over het oversteken van het Prinses Margrietkanaal bij Burgum en bij Kootstertille kregen de nummers 20 en 21. Bij Burgum zijn drie skûtsjes gebruikt voor een noodbrug over het toen nog veel smallere Prinses Margrietkanaal tussen Sumar en Burgum.
Unieke noodbrug
"Heechstwierskynlik de iennichste needbrêge yn de oarloch yn Nederlân dy’t nachts mei ûnder oare trije skûtsjes makke is”, volgens Siebe Siebenga uit Burgum. Deze noodbrug verving de oude brug, die een dag voor de komst van de Canadezen door de Duitse bezetters was opgeblazen.
Hazelhoff: “Wy folgje net allinne de ‘avontoeren’ fan de Kanadezen, want safolle gebeurde hjir eins amper. De Kanadezen wiene net foar neat yn in pear dagen troch Fryslân hinne. Men kriget ek ynformaasje oer bysûnderheden yn alle fiif, of eins seis oarlochsjierren yn eastlik Fryslân: fan de mobilisaasje yn 1939 oant en mei de befrijïng yn 1945.”
Het eerste oorlogsslachtoffer uit Makkinga viel niet in zijn dorp, maar in Den Haag aan het begin van de oorlog in Nederland, waar hij als militair sneuvelde. Ook de ‘molkestaking' in april-mei 1942 komt bijvoorbeeld aan bod, met aandacht voor een door de Duitse bezetters doodgeschoten boer in Sumar. Zo vindt de wandelaar, fietser of anderszins routevolger op elke vermelde locatie meer informatie uit de oorlogsjaren.
Door vier gemeenten
De vier werkgroep-leden van Smelne’s Erfskip kregen overigens volop medewerking van vrijwilligers van ‘zusterverenigingen’, in Ooststellingwerf, Opsterland, Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel, de vier gemeenten waar de route ook doorheen gaat.
Financiële steun
Ook die gemeenten werkten én betaalden mee. Financiële bijdragen kwamen er bovendien van het IMF (provinciaal geld), Stichting Bercoopfondes, de Van Teyens Fundatie, het S.S. Reindersmafonds en de stichting Spavo Fonds. “Alles byinoar hat dit mear as 20.000 euro koste”, weet Piet Modderman.
Eigenlijk wilden ze de route in 2025 klaar hebben, naar aanleiding van ’80 jaar bevrijding’, maar de voorbereidingen namen, mede door de Coronapandemie, meer tijd in beslag dan verwacht. “Miskien wie dizze nije rûte dan ek wol ûndersnijd troch alle publisiteit”, denkt Hazelhoff hardop.
NS wilde niet meewerken
Eén organisatie weigerde het vignet en de bijbehorende QR-code vastgemaakt te krijgen aan één van haar eigendommen: de Nederlandse Spoorwegen (NS). “Dat is lanlik belied. Dêrom is it yn Bûtenpost – ek al giet it dêr om in meiwurker fan it spoar dy’t dêr betocht wurdt – fêstmakke oan in bankje fan de gemeente Achtkarspelen”, vertellen Modderman en Hazelhoff.
De drie Friese Noordelijke routes (één via Leeuwarden richting Dokkum en dan naar Lauwersoog en één richting Afsluitdijk bij Harlingen) één richting Leeuwarden en de Afsluitdijk, één richting Groningen en de route naar Dokkumer Nieuwe Zijlen) sluiten aan op bestaande routes in Nederland en maken deel uit van de Europese bevrijdingsroute vanuit het Franse Normandië tot aan Berlijn en vanuit Italië naar Berlijn.