Waar zijn de Friese kloosters gebleven? Ontdek ze op de fiets!
AlgemeenNergens waren er per 1000 inwoners zoveel kloosters in Nederland als in deze provincie. Maar ook nergens in ons land is zo weinig overgebleven van deze katholieke instellingen. Van de 40 kloosters in Friesland in de middeleeuwen is vrijwel niets bewaard gebleven. Toch zijn er nog sporen te ontdekken uit een ver verleden. Die kun je nu ontdekken tijdens de Monnikentocht die start in Feankleaster.
Toch zijn er wel degelijk sporen van kloosters te vinden, alleen al in een klein deel van noordoost-Friesland. Bijvoorbeeld het voormalige brouwhuis van klooster Jeruzalem in Gerkesklooster en de fraaie kerk van het naburige Augustinusga. Van het Buweklooster bij Drogeham is niets bewaard gebleven, behalve een mooie, kleine begraafplaats. En als ´toetje´ het bijzonder fraaie kerkje van Jistrum.
In de vroege middeleeuwen, rond de 9e eeuw, begonnen de eerste kloosters in Friesland te ontstaan. De kloosters van Foswerd, Stavoren en Dokkum waren de voorlopers. Naarmate de tijd vorderde, sloten steeds meer kloosters zich aan bij andere kloosterorden zoals de benedictijnen, cisterciënzers, augustijner koorheren, premonstratenzers en franciscanen. Elk van deze orden bracht zijn eigen regels en leefwijzen mee, en droeg bij aan de diversiteit van het kloosterleven in Friesland.
Beeldenstorm
Tijdens de 15e eeuw vond er een belangrijke hervorming plaats. De Beeldenstorm van 1566 liet Friesland niet ongemoeid, en vele kloosters werden geplunderd en vernield. In 1580 werden de Gedeputeerde Staten van Friesland overgenomen door de calvinisten en werden de kloosters opgeheven. Grote kloosters werden als waardevolle plaatsen gezien voor Spanjaarden om zich te vestigen.* Wat volgde was een grootschalige afbraak van deze heilige plaatsen. De gebouwen werden gesloopt, de landerijen geconfisqueerd en het monastieke leven kwam vrijwel tot stilstand. In Burgum stond ooit het Bergklooster. De gebouwen met de historische namen Martinushof en Kleasterhof op de Kloosterlaan 8 en 10 herinneren hier nog aan.
Karmelklooster in Drachten in 2014. - Foto: Uberprutser / Wikipedia
Schiermonnikoog
Ondanks deze verwoesting zijn er nog enkele sporen van het kloosterleven in Friesland te vinden. Zo zijn de gebouwen van Het Karmelklooster van de zusters Onze Lieve Vrouwe van de Berg Karmel aan de Burgemeester Wuiteweg, nog steeds in Drachten te vinden. Ook zijn er nog restanten van kloosters zoals het Gerkesklooster, waar alleen het brouwhuis bleef staan. Het biedt sinds 1629 onderdak aan de protestantse kerk. Maar het meest opvallende teken van hernieuwd monastiek leven is te vinden op Schiermonnikoog. Hier hebben zich weer schiere monniken gevestigd, die voortbouwen op de eeuwenoude tradities van hun voorgangers en een spiritueel toevluchtsoord bieden voor bezoekers.
Monnikentocht – een bijzondere fietsroute langs kloostersporen
Ooit wemelde het in Friesland van de kloosters. Vooral in Noordoost-Friesland waren ze overal te vinden, en op het hoogtepunt bezaten kloosters maar liefst 20% van de Friese grond. Monniken en nonnen baden en werkten niet alleen, ze bepaalden ook het landschap: ze legden dijken en polders aan, groeven vaarten en sluizen en bakten kloostermoppen waarmee kerken en kloosters werden gebouwd. Na de Reformatie in 1580 verdwenen de kloosters, maar in het landschap zijn hun sporen nog altijd zichtbaar.
Wie deze verborgen geschiedenis zelf wil ontdekken, kan nu meefietsen met de allereerste Monnikentocht. Deze officiële opening vindt plaats op zaterdag 30 augustus tijdens de Feankleasterdagen. Startpunt is Veenklooster, waar ooit het nonnenklooster Mons Olivetti stond.
Deelnemers krijgen bij de start een routeboekje, een monnikenpenning en een bon voor een consumptie onderweg. Fiets zelfstandig langs de historische kloosterlocaties – van 57 tot wel 150 kilometer – en verzamel stempels bij verdwenen kloosters. Via QR-codes en de RouteYou-app lees je onderweg verhalen over het rijke kloosterleven.
Onderweg kun je genieten van het Friese landschap, een kop soep bij een lokale ondernemer en vooral de stilte van eeuwenoude paden en dijken. Terug in Veenklooster sluit je af met muziek, streekmarkt en een kloosterbiertje.
Evenement: De Monnikentocht
Startpunt: Brink in Veenklooster
Datum: zaterdag 30 augustus
Start: vanaf 09.00 uur – Officiële opening 09.20 uur
Afstanden: 57 km, 65 km, 77 km of 150 km
Deelname: inschrijven via Monnikentocht