Een detail van de vlaksgraffito.
Een detail van de vlaksgraffito. Foto: Eveline Pars

Graffiti van toen in oude glorie hersteld

Algemeen

Je mag het natuurlijk niet vergelijken met de graffiti van nu, de vlaksgraffito die te zien is in de toenmalige christelijke LTS Johannes Bogerman te Kollum. Deze oude techniek kenmerkt zich door een boeiende kleurstelling en dieptewerking die vandaag de dag nog steeds interessant is om naar te kijken. De sgraffito werd in 1958 door Just Halbertsma (1923-2011) gemaakt en onlangs gerestaureerd door Eveline Pars en Johan van den Eede en toont de ontwikkeling van Kollumerland.

Een sgraffito is een wandkunstwerk opgebouwd uit meerdere lagen gekleurd pleisterwerk. Wanneer het pleisterwerk nog nat is, krast men de voorstelling in de pleister. Bij dat werk worden de verschillende kleurlagen weer zichtbaar. Vanwege materiaalschaarste was het sgraffito in de wederopbouwperiode populair.

Overgeschilderd

Tijdens het restauratieproces kwam aan het licht dat sommige rode aardetinten in een latere periode met wit zijn overgeschilderd. “In overleg met de opdrachtgevers hebben we dit zo gelaten. Wat we als eerste gedaan hebben is het fixeren van de lagen die los lieten door fixatie tussen de lagen te injecteren”, legt restaurateur Eveline Pars de werkwijze uit. Daarna is de vlaksgraffito gereinigd en afgeborsteld. Met op kleur gebrachte kalkmortel zijn afgebroken stukken weer opnieuw aangevuld. Dat is zeer specialistisch werk. “Omdat de kleurpigmenten altijd lichter opdrogen dan ze zijn aangebracht. Ook zijn we sporen van eerdere restauraties tegen gekomen. Die als littekens uit het verleden te herkennen zijn.”

Toepassing

De techniek is veel toegepast in scholen, ziekenhuizen en andere openbare of semi-openbare gebouwen. Als gevolg van verwaarlozing en sloop zijn tal van naoorlogse sgraffiti echter verloren gegaan. Het in 1958 door Just Halbertsma gemaakte kunstwerk was zijn eerste monumentale wandkunstwerk. In zijn werkzame leven hield hij zich bezig op verschillende vakgebieden zoals monumentaal kunstenaar, wandschilder, schilder, tekenaar, beeldhouwer, keramist en vervaardiger van mozaïek.

Zeldzaam

Voor Friesland heeft het zelfs zeldzaamheidswaarde. Omdat het kunstwerk sterk in verval was, heeft Heemschut bij de gemeente Noardeast-Fryslân aangedrongen op restauratie. Hoewel de toekomst van het voormalige schoolgebouw nog onzeker is, is dat advies overgenomen, vooral ook om verder verval te voorkomen. De conservatie / restauratiebehandeling is via bemiddeling van Heemschut aan de betreffende restaurateurs toegewezen. Eveline Pars en Johan van den Eede hebben het sgraffito inmiddels gerestaureerd. Over enige tijd wordt duidelijk welke nieuwe invulling het gebouw krijgt.

Bron tekstgedeelten: Heemschut

Afbeelding
Zeilvereniging Eendracht Maakt Macht Earnewâld viert 150-jarig jubileum Algemeen 12 uur geleden
Afbeelding
Haarknippen voor beginners in Feanwâlden Algemeen 13 uur geleden
Afbeelding
(video) Meld je nu in Tytsjerksteradiel aan voor Gigasnel glasvezel Algemeen 16 uur geleden
Afbeelding
Leerlingen CSG Liudger Drachten winnen prijs beste design scholenchallenge Algemeen 26 sep, 19:00
Afbeelding
Mede wegens hoge gasprijs, al het groen uit de Verkooptuin van De Kruidhof met 50% korting. Algemeen 26 sep, 16:58
Afbeelding
Dicky de Haan wint met één punt verschil Iepen Kampioenskip Ielrikjen Earnewâld Algemeen 26 sep, 11:36
Afbeelding
Notaris trekt nieuwe lotnummers voor komende voorstellingen in theater De Colle Algemeen 26 sep, 11:31
Afbeelding
Honderden belangstellenden bij opening Mienskipshûs De Kjellingen en Gezondheidsmarkt Vitamine Ea in Eastermar Algemeen 26 sep, 10:43
Afbeelding
Omgevallen transformator blijft nog weken liggen Algemeen 26 sep, 09:29
Afbeelding
Deze blauwe banen schieten in Friesland als ‘padelstoelen’ uit de grond Algemeen 25 sep, 19:15
Afbeelding
Nipt verlies Broekster Boys bij Pelikaan S: 3-2 Algemeen 25 sep, 19:07
Afbeelding
Voetballers van VV Kollum starten competitie met zege op Zuidhorn Algemeen 25 sep, 19:00
Afbeelding
Eindsprint van korfballers KV De Granaet net niet genoeg Algemeen 25 sep, 18:50