Friese en Groningse gemeenten voelen zich - weer - geschoffeerd

De Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) en de Vereniging van Groninger Gemeenten (VGG) zijn zwaar teleurgesteld over het vierde kabinet Rutte. De gemeenten voelen zich geschoffeerd, zeg maar: zeer slecht behandeld. Aanleiding: de ongewijzigde herverdeling van het Gemeentefonds. Die noemen de beide woordvoerders op het gebied fan financiën voor de Friese en Groningse gemeenten “onverantwoord”.

“Dit is een bittere pil voor onze gemeenten. De botsing tussen een statistisch model en de werkelijkheid wordt wederom genegeerd. Tegelijkertijd wordt voor alles door het rijk een beroep op gemeenten gedaan: klimaatmaatregelen, de wooncrisis en ga zo maar door. Deze veelheid van taken vraagt om een transparant en gedegen meerjarig financieel perspectief. En dat is precies waar het rijk niet thuis geeft”, melden VFG en VGG in een persbericht van 25 maart 2022.

“Onmisbare voorzieningen verdwijnen”

Voorzitter Leo Pieter Stoel van het Friese overleg van portefeuillehouders financiën: “Het voorgestelde verdeelmodel is onjuist en niet transparant. Gemeenten met een zwakke sociaaleconomische structuur gaan er op achteruit. Terwijl juist in deze gemeenten de kosten voor welzijn en zorg zullen stijgen. Voor de gemeenten in Groningen en Fryslân betekent dit dat in een groot gebied voor bewoners onmisbare voorzieningen zullen verdwijnen.”

De uitkering uit het Gemeentefonds is veruit de belangrijkste inkomstenbron voor gemeenten. Al enige tijd wordt gewerkt een nieuwe verdeling van de gelden uit dit fonds over gemeenten. Na een eerste versie van het verdelingsmodel waarmee arme gemeenten nog armer zouden worden, kwam er een andere versie. Maar die gaf geen echte verbetering, volgens de Friese en Groninger gemeenten.

ROB-advies gaf weer hoop

De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) is door het Ministerie gevraagd om advies te geven over verdelingsmodel. In haar gedegen advies gaf de ROB aan dat het model niet transparant is en pas ingevoerd kan worden als aan een aantal cruciale randvoorwaarden is voldaan. Met een in grote meerderheid aangenomen VNG-resolutie hebben gemeenten dit advies omarmd.

“We gaan graag naar Den Haag”

Voorzitter Erik Drenth van het Groningse overleg van portefeuillehouders financiën: “We zijn teleurgesteld dat het rijk het ROB-advies naast zich neerlegt. We vragen aan het ministerie van Binnenlandse Zaken om het aangepaste verdeelmodel voor consultatie voor te leggen aan de VNG, voor het naar de Tweede Kamer gaat. Het ministerie zit al sinds de eerste versie van het model op de koers om het hoe dan ook in te voeren, wat er ook gebeurt. Wij willen als noordelijke gemeenten daarom in overleg met de minister om te komen tot een goed verdeelmodel, en gaan daarvoor graag naar Den Haag.”

“Dit raakt vele voorzieningen”

Als deze nieuwe verdeling ingevoerd wordt dan zullen veel Noordelijke gemeenten gedwongen worden om radicaal te snijden in dienstverlening aan hun inwoners. Deze bezuinigingen raken dorps- en buurthuizen, sportclubs en zwembaden, bibliotheken, muziekscholen en investeringen en onderhoud aan (vaar) wegen en openbaar groen.

‘Minima’ wellicht extra de dupe 

En vooral ook dreigen inwoners die het nu al sociaaleconomisch lastig hebben, te worden getroffen door mogelijke bezuinigingen op minimaregelingen en maatschappelijke ondersteuning.

‘De koek moet groter’

Tegelijkertijd spelen er vele andere discussies rond de gemeentefinanciën, zoals de kosten van de jeugdzorg, een korting in verband met herindeling van gemeenten (opschalingskorting), en de wijze waarop het Gemeentefonds de rijksuitgaven (niet geheel) volgt. De VNG geeft al langer aan dat er onvoldoende geld voor de uitvoering van taken naar gemeenten gaat. De koek moet groter. Dat staat los van het verdelingsmodel van de middelen uit het gemeentefonds.

“Een bittere pil, die voorzien van een suikerlaagje wordt gepresenteerd. Het totale bedrag aan korting uit het Gemeentefonds zal bij de komende begrotingsbehandeling van de gemeenten al merkbaar worden. Een gefaseerde invoer helpt de gemeenten niet. Immers, gemeenten moeten nu al inzetten op een sluitende meerjarenbegroting”, merken VFG en VVG op.